در یک بن‌بست سنگین ترافیک در جاده‌ی عمومی برچی گیر مانده بودم. سرگرم بررسی شبکه‌های اجتماعی بودم که متنی را روی صفحه فیسبوک دیدم. نوشته بود «ما افغانستان را با سیستم تکنولوژی ترانسپورت هوایی "سکای وی"(Sky Way) تغییر خواهیم داد. برای تغییر افغانستان بهتر به ما ملحق شوید.» وارد این صفحه شدم، با تصاویر و ویدیوهایی از قطارهای سریع‌السیر برخوردم که شاید برای دهه‌های بعد طراحی شده است. ولی پست‌های دیگری در همین صفحه، مجموعه‌ای از جوانانی را به تصویر کشیده است که از کابل-افغانستان برای سهیم شدن در شرکت سازنده‌ی این خط ترانسپورتی، اوراق سهام دریافته اند.
تلفن را جمع کردم و نگاه مایوسانه به بن بست ترافیکی انداختم که در آن بیش از ده دقیقه در یک نقطه گیر مانده بودم. در کنار جاده تابلویی را دیدم که با عکس بانک‌نوت‌های هزار افغانیگی و پنج‌صد افغانیگی مزین شده بود و با خط درشت نوشته بود"شرکت بخت‌آزمایی" اعداد و مبالغ زیادی زیر این خط نوشته بودند، از یک میلیون افغانی تا پنج‌صد افغانی. آدرس شرکت را یادداشت کردم. در طبقه ششم یک مارکت تجارتی در ناحیه سیزدهم کابل. دختر جوانی پشت میزی نشسته و به یک پیر مرد تعهد می‌دهد که پولش در امان خواهد بود.
فاطمه محمدی لیسانس حقوق و شعبان‌علی حسین‌زاده از دانشگاه کاتب ماستری اقتصاد دارد. این دو جوان باهم نامزد هم هستند که برای ورود به دنیای سرمایه‌داری، ایجاد این کار را مقدمه‌ای بر اهداف بزرگ اقتصادی شان می‌گویند. از فاطمه محمدی پرسیدم که چه کسانی خوش‌بخت خواهند بود که یک میلیون افغانی شما را از آن خود کند؟ او گفت: «ما شرکت بخت‌آزمایی را ایجاد کردیم تا هم کار ایجاد کرده باشیم و هم برای دیگران کمک کنیم. در قدم نخست 30 تن را استخدام کردیم تا هر تکت ما که 50 افغانی قیمت دارد در بازار بفروشند. سهم تکت فروشان فقط 10 درصد خواهد بود. یک هفته می‌شود به فروش تکت آغاز کرده‌ایم و این روند تا سه ماه ادامه خواهد داشت، سپس طی یک پروسه شفاف به نام مشتریان قرعه می‌کشیم و کسانی که خوش‌بخت هستند 20 جایزه‌ی نقدی، حتا یک میلیون افغانیگی را از آن خود خواهد کرد.»
اما شهروندان این شهر سال‌هاست که در زندگی ناامن، فقر و بیکاری افغانستان بخت شان را آزموده اند و ریسک‌های سرمایه‌گذاری هم کرده اند، ولی ظاهرا هیچ قرعه‌ای به نام فقیری رقم نخورده است تا با پول آن برای خود کار ایجاد کند. صدها هزار نفر تاکنون با شماری از شبکه‌های مخابراتی، تلویزیون‌ها و موسسه‌های خیریه این راه را رفته اند. "تکت لاتری" برای دریافت "گرین کارت" و شهروندی ایالات متحده امریکا نیز بهانه‌ای برای انبوه‌ سازی پول مردم و سرمایه‌گذاری روی بخت بود که تاکنون میلیون‌ها تن در این پروسه‌ها پول پرداخته ولی چندان بخت با برکتی نداشته اند.
شعبان‌علی حسین‌زاده، عضو شرکت بخت‌آزمایی می‌گوید: «شاید 50 افغانی به صورت پراگنده در دست یک فرد مبلغ قابل اهمیتی نباشد ولی ما این پول‌های پراگنده را جمع‌آوری می‌کنیم و با انبوه‌سازی این پول را به شکل یک سرمایه‌ی قابل ملاحظه به مردم برمی‌گردانیم. برندگان جوایز بخت‌آزمایی با استفاده از این پول برای خودشان کار ایجاد کنند.»
فاطمه محمدی جواز کارش را به من نشان داد و جواز فعالیت "شرکت بخت‌آزمایی" او در مدیریت ثبت و دیتابیس وزارت صنعت و تجارت کشور به نام "شرکت بازاریابی فاطمه محمدی" ثبت بود.
در این مورد، مسافر قوقندی، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت به "روزنامه افغانستان‌ما" گفت: «همه شرکت‌های تجارتی که با مجوز این وزارت فعالیت می‌کنند با ضمانت معین ثبت شده است تا در همان بخش مشخص، کار کنند.»
در این اواخر شرکت‌های بازاریابی زیادی شروع به کار کرده و به صورت آنلاین درخواست مشتریان شان را دریافت می‌کنند و با استفاده از شبکه‌های اجتماعی تبلیغ می‌کنند و محصولات شان را می‌فروشند؛ شبیه "فرخنده". فرخنده شرکت بازاریابی آنلاین است که محصولات فزیکی شان را به صورت آنلاین به فروش می‌رساند. مسئولان "Sky Way Afghanistan(سکای وِی)" نیز در دفتر "فرخنده" در ناحیه سوم کابل روزانه برای مدت دو ساعت برای هر گروپ کورس‌های معرفی تکنولوژی و محصولات "سکای وی" را دایر می‌کنند.
روح‌الله قاسمی، لیسانس کمپیوترساینس از دانشگاه کابل و باشنده‌ی اصلی غزنی است. او می‌گوید مدت دوسال است که وارد بازاریابی شبکه‌ای شده: «مدت شش ماه در فروش و خرید بیت‌کوین(پول مجازی) مصروف بودم. زیرمجموعه‌های ما حدود یک میلیون افغانی را از طریق "WESTERN UNION" به حساب بانکی وارد می‌کردند تا بیت‌کوین بخرند.»
او می‌گوید: «ما تنها نمایندگی سکای وی در افغانستان را داریم. پس از اینکه خبر شدیم "سکای وی" سهام خود را پیش‌فروش کرده، بازهم شبیه گذشته به حساب بانکی پول واریز کردیم که این شرکت به ما داده است. مدت یک ماه می‌شود و شخصاً 25 نفر زیر مجموعه را تشکیل داده ام و کل کسانی که در دفتر ما مراجعه کرده تا در شرکت ترانسپورتی سکای وی سهم بخرند حدود 400 نفر هستند.»
عظیم رفعت، یکی دیگر از کسانی است که وقتی اولین بار روز یک‌شنبه، 9جدی به سراغش رفتم مجموعه‌ای را آموزش می‌داد و می‌گفت ما با سهیم شدن در این شرکت ترانسپورتی، دولت را نیز قانع خواهیم کرد تا از این شرکت برای سرمایه‌گذاری در افغانستان دعوت کند. با شنیدن این سخنان آقای رفعت، به یاد متنی افتادم که در صفحه فیسبوک خوانده بودم: «ما افغانستان را با سیستم تکنولوژی ترانسپورت هوایی "سکای وی" تغییر خواهیم داد. برای تغییر افغانستان بهتر به ما ملحق شوید.»
اما چه ضمانتی وجود دارد که این شرکت‌ها نسخه‌ی بروز شده‌ی کلاه‌برداری‌هایی به نام "گولد کویست" و دیگر شبکه‌های هرمی نباشد؟ چون پول‌هایی که از افغانستان به یک حساب بانکی خارجی می‌ریزد امکان برگشت آن کار ساده‌ای نیست.
مانی مشکین قلم، جوان دیگری است که در گفت‌وگو با "روزنامه افغانستان‌ما" گفت: «ما از وجود چنین شرکتی اطمینان داریم. سکای وی یک شرکت تازه تاسیس در انگلند است که توسط شخصی به نام آناتولی، بنیان گذاری شده و 49 درصد سهام خود را پیش فروش کرده است. ما با ایجاد نمایندگی این شرکت در افغانستان سهام آن را، برای مردم عرضه می‌کنیم تا در حساب این شرکت سرمایه‌گذاری بکنند.»
سه مساله‌ی عمده و مطرح در فعالیت‌های اقتصادی این است که 1. یک مرکز تجاری ثبت وزارت‌های اقتصاد، تجارت و مالیه باشد؛ 2. محلی که پول مردم در آن سرمایه‌گذاری می‌شود یک آدرس واقعی و روند کارش شفاف باشد و 3. نهادی که با انبوه‌سازی پول‌های پراگنده‌ی مردم سرمایه‌گذاری می‌کند در قبال سرمایه مشتریانش مسئول و پاسخگو باشد.
مسئولان این دفتر می‌گویند ما فقط نمایندگی سکای وی را ایجاد کرده‌ایم و برای این کار مجوزی از دولت نداریم. روح‌الله قاسمی می‌گوید «در افغانستان برای شبکه‌های تجارتی آنلاین قانونی وجود ندارد تا ما در قالب آن فعالیت کنیم.»
پس در صورت هدر رفتن پول مردم چه کسی پاسخ خواهد گفت؟
مسافر قوقندی، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت به "روزنامه افغانستان‌ما" گفت که این وزارت فقط مسئولیت رسیدگی و مدیریت شرکت‌های تجارتی را دارد که در دیتابیس این وزارت ثبت است و با جواز وزارت صنعت و تجارت فعالیت می‌کند.
شمروزخان مسجدی، سخنگوی وزارت مالیه نیز در گفت‌وگویی با روزنامه افغانستان‌ما گفت: «ما تنها مسئول جمع‌آوری مالیات و توجه به اعتبار شرکت‌های تجاری و شبکه‌های اقتصادی هستیم که به صورت قانونی کار می‌کنند.»
او افزود: «هر شبکه‌ اقتصادی که در افغانستان فعالیت می‌کند باید مجوز کار داشته باشد و مالیه بپردازد، اما آنانی که بدون مجوز وارد بازار کار شده اند و سرمایه‌گذاری می‌کنند به عنوان بازار سیاه شمرده می‌شود که مسئول رسیدگی به آن‌ها وزارت امور داخله و دیگر نهادهایی است که مدیریت شهر را به عهده دارند.»
با تماس‌های مکرر با سخنگویان وزارت امور داخله، اما موفق نشدیم تا نظر این وزارت را هم داشته باشیم که آیا بر نهادها و مراکزی که در متن شهر مصروف فعالیت هستند، نظارت دارند ویا نه؟
از آقای مشکین قلم و عظیم رفعت پرسیدم که اگر امکان بازگشت مفاد و حتا اصل پول مردمی را که شما معرفی می‌کنید، وجود نداشته باشد چه کسی مسئول است؟
به تکرار گفتند: «شرکت ترانسپورتی سکای وی آدرس واقعی و معتبری است و پولی را که هرکس چه آنانی که ما معرف شان هستیم و همین‌گونه از دیگر نقاط دنیا مستقلانه به حساب بانکی این شرکت پول می‌پردازند تا در کمپنی که محصولات آن در آینده به بازار عرضه خواهد شد، سرمایه‌گذاری کنند.»