موتر روبروی اداره ثبت احوال نفوس رسید، لحظه‌ی که از موتر پایین شدم، جوانی به سویم آمد و گفت: "تاییدی داری"؟ وقتی جواب مثبتم را گرفت، ادامه داد، "اگه تایید فوری کار داری، برایت تایید کنم."
وقتی وارد گفتگو با او شدم، دو یا سه جوان دیگر هم به جمع اضافه شدند و هر کدام برای جذب من/مشتری، ترفندهای خاص خود را ارایه می‌کردند.
نصرت رحیمی، سخنگوی وزارت امور داخله به روزنامه "افغانستان‌ما" گفت که ریاست پاسپورت روزانه حدود 4 هزار جلد پاسپورت صادر می‌کند و همه افرادی که پاسپورت می‌گیرند، باید تذکره‌های شان تاییدی اداره ثبت احوال نفوس را داشته باشد.
اما روح‌الله احمدزی، سخنگوی ریاست ثبت احوال نفوس می‌گوید که این اداره در بخش تایید تذکره ورقی، روزانه 1800 تا 2 هزار تذکره تایید می‌کند.
با توجه به گفته‌های سخنگویان وزارت داخله و اداره ثبت احوال نفوس، رقم باقی‌مانده که حدود 2 تا 2.2 هزار متقاضی پاسپورت می‌شوند، چطور و چگونه بدون این که آماری در بخش تایید اداره ثبت احوال ثبت نفوس داشته باشند، تذکره‌های شان را تایید می‌کنند؟ دلالان/ کمیشن کارانی که روبروی این اداره فعالیت می‌کنند، پاسخ این پرسش هستند. من هم به عنوان یک متقاضی پاسپورت، برای تأیید تذکره خود به اداره ثبت احوال نفوس مراجعه کردم.
جوان اولی گفت که "ششصد افغانی می‌گیرم و تذکره‌ات ره د نیم ساعت تایید می‌کنم؛ دیگه سرگردان نمیشی که پس بروی و صبا پس بیایی." جوان دیگری که به جمع ما اضافه شده بود، نرخ خود را پنجصد افغانی گفت. وقتی سر گفتگو را با او باز کردم، او گفت آخرین قیمت 500 افغانی است.  اگر این رقم را محاسبه کنیم، در هر روز رسمی نزدیک یک میلیون افغانی از بابت تأییدی تذکره به جیب کمیشن کاران و همکاران شان در اداره ثبت احوال نفوس واریز می شود.
در همین حال جوان اول وارد بحث ما شد و گفت: "مه هم 500 می‌گیرم و نیم ساعت بعد تذکره ره تحویلت میتم." چانه‌زنی‌های من، تاثیری نداشت، او می‌گفت که از این 500 فقط 100 افغانی برای او می‌ماند و بقیه به کارمندان اداره ثبت احوال نفوس داده می‌شود.
هر چند اخلاق خبرنگاری اجازه صریح به تصویر و صدابرداری مخفیانه را نداده؛ اما برای مستند سازی این روند "غیر قانونی" مجبور بودم وسایلم را آماده کنم؛ به بهانه این که از صاحب تذکره اجازه بگیرم، مقداری از دلالان دور شدم و بعد از آماده سازی وسایلم دوباره برگشتم و به کمیشن‌کار گفتم: "از کجا معلوم تذکره مرا بگیری و خودت مهر/تاپه تقلبی نزنی"؟
او برای اینکه اطمینان مرا کسب کند به دکان فتوکاپی که در نزدیکی اداره ثبت احوال نفوس است، برد؛ حدود 50 تا 60 تذکره را به من نشان داد و گفت که ده دقیقه‌ای دیگر اینها را برای تایید به داخل اداره می‌برد. چند تنی هم که تذکره‌های را شان پیش از این تحویل داده بودند، جلوی دکان منتظر بودند.
این کمیشن کار به من گفت که چند دقیقه دیگر "نفرمان" از داخل ثبت احوال نفوس می‌آید و تذکره‌ها را با خود می‏برد. او حتی گفت که "اگر زیاد مشکوک هستی، تو را به نفر مان معرفی می‌کنم که با خودش تو را داخل ببرد و تذکره‌ات را جلوی چشمانت تایید کند."
بر اساس طرزالعمل اداره ثبت احوال نفوس، شهروندانی که برای تایید تذکره مراجعه می‌کنند باید قبل از ساعت 11 صبح  تذکره‌های شان را تحویل دهند و فردای آن روز (ساعت 2 بعد از چاشت) تحویل بگیرند.
خداداد از شهروندانی است که برای تایید تذکره‌اش 500 افغانی به کمیشن کاران داده است. او از ولایت هرات به کابل امده تا پاسپورت بگیرد.
او به روزنامه افغانستان‌ما گفت که هزینه انتظار و گرفتن تذکره بعد از یک روز، بیشتر از 500 افغانی می‌شود. خداداد افزود، اگر امروز تذکره‌ام را می‌دادم و فردا بعد از چاشت برای گرفتن آن می‌آمدم، مجبور بودم که دو روز خود را در کابل و هوتل‌هایش سپری کنم که خرج و مصرفم بیشتر از 500 افغانی می‌شد، اما اکنون تذکره‌ام را در عرض نیم ساعت می‌گیرم و سریع به ریاست پاسپورت می‌روم تا بقیه کارها را انجام دهم.
یک شهروند دیگر نیز که خود را از بدخشان معرفی می‌کند گفت که برای این که در صف‌های طولانی نایستد و تقریبا دو روزش را منتظر نماند، تذکره خود را برای تاییدی، به کمیشن کار داده است.
روز دوم که برای مستند سازی این روند غیر قانونی به اداره ثبت احوال نفوس رفتم، نیز روایت مشابه بود، تعداد زیادی کمیشن کار به صورت علنی برای خود مشتری جمع می‌کردند.
دقایقی از گفتگوی من و کمیشن کار گذشت، مردی وارد دکان عکاسی شد، حدود 50 تا 60 تذکره‌ای که جمع شده بود را داخل پلاستیکی قرار داد و داخل یک دوسیه گذاشت و به اداره ثبت احوال نفوس برد و وارد یکی از غرفه‌ها شد و به فردی تحویل داد. بعدا یکی از کارمندان اداره ثبت احوال نفوس او را .... معرفی کرد. فرهمند تذکره‌ها را با کارمندی دیگر تقسیم کرد. او را نیز .... صدا می‌کردند.
احمد جاوید رسولی، رئیس اداره احصائیه مرکزی که به تازگی اداره ثبت احوال نفوس زیر مجموعه این اداره شده است- با تایید فساد اداری گفت، این اداره نیاز به تغییرات بنیادین دارد.
آقای رسولی افزود، ما مشکلات را درک می‌کنیم و تلاش می‌کنیم که تا کمتر از یک ماه آینده یک سیستم شفاف و پاسخگو راه اندازی کنیم. رئیس اداره احصائیه همچنین علاوه کرد که روند دیجیتالی کردن تذکره‌های کاغذی خاتمه یافته و اکنون قادر خواهیم بود که به اداره‌های دیگر اجازه بررسی تذکره را در مکان مشخص و زمان مشخص بدهیم.
او اما با انتقاد از روند کنونی تایید تذکره؛ گفت که این اقدام ریاست پاسپورت باعث شده که حجم کار در اداره ثبت احوال نفوس زیاد شود و از سوی دیگر زمینه ساز فساد گردد.
رئیس اداره احصائیه بر این باور است که اگر کسی تذکره‌اش را جعل کرده باشد، تاییدی پشت تذکره را نیز جعل می‌کند و این اقدام ریاست پاسپورت نتیجه بخش نیست.
او گفت که اگر ریاست پاسپورت به تذکره‌ای مشکوک است و یا این که می‌خواهد از صدور پاسپورت به شهروندان خارجی جلوگیری شود، باید تذکره‌ها را جمع آوری کند و به صورت محرم به اداره ثبت احوال نفوس تحویل دهد و دوباره پس بگیرد. در این صورت از جعل اسناد هویتی جلوگیری  می‌شود.
گزارش‌هایی وجود دارد که شماری از جعلکاران، اسناد هویتی زیادی را در قبال مبالغ هنگفت، جعل می‌کنند که در برخی موارد، کارمندان اداره ثبت احوال نفوس نیز دست دارند.
پولیس استخبارات وزارت امور داخله 22 دلو سال جاری، یک تن از کارمندان ثبت احوال نفوس را به ظن اخذ رشوه، شناسایی و بازداشت کرد.
پولیس می‌گوید: این فرد، می‌خواست در بدل توزیع پنچ جلد تذکره تابعیت به گونه غیابی مبلغ ۱۲۵۰ دالر امریکایی رشوه بگیرد که توسط پولیس شناسایی و بازداشت شد.
پول حلال مشکلات در ادارات فاسد
مراجعه کنندگان اداره ثبت احوال نفوس اما بر این باورند که یک فساد سازمان یافته در این اداره وجود دارد که در قبال گرفتن پول، کار می‌کنند.
بر اساس گفته‌های مسئولان اداره ثبت احوال نفوس، روزانه حدود 4 هزار تن برای انجام کارهای هویتی خودشان به این اداره مراجعه می‌کنند.
سید ابراهیم در ولایت دایکندی زندگی می‌کند؛ پسر او چند سال پیش به آلمان مهاجرت کرده است، اکنون نیازمند تذکره شده است. او با وجود این که فرم مربوط را از سفارت افغانستان در آلمان داشت، اما اداره ثبت احوال نفوس با مشکل تراشی، 1500 افغانی از او رشوت گرفت و کار او را انجام داد.
محمد آصف  که برای گرفتن تذکره غیابی به این اداره مراجعه کرده است می‌گوید که "در اداره‌های فاسد، پول حلال مشکلات" است.
او نیز روایتی مشابه دارد. محمد آصف می‌گوید با وجود داشتن مدارک مورد نیاز، تا زمانی که یک هزار افغانی رشوت ندادم، کارم انجام نشد.
سید اکرام افضلی، رئیس دیدبان شفافیت افغانستان نیز با انتقاد از سیستم اداری و فساد؛ به روزنامه افغانستان‌ما گفت که فساد در اداره ثبت احوال نفوس یک موضوع جدید نیست، در گذشته هم وجود داشت، حکومت برای نوسازی و کنترل فساد کار موثری نکرده است و این باعث شده که فساد مثل گذشته ادامه داشته باشد و حتی نهادینه شود.
آقای افضلی افزود، یکی از نهادهایی که در گذشته نیز از آن شکایت‌های وجود داشت، همین اداره بود. او گفت: در "سروی ملی فساد" که چندی قبل نشر شده بود، یکی از اداره‌های فاسد از طرف مردم شناخته شده بود. او بر این باور است که در اداره‌ای که فساد باشد، یا رهبری آن "بی‌کفایت" یا این که در فساد دست دارد.
رئیس دیدبان شفافیت افغانستان گفت که دلیل دیگر نهادینه شدن فساد، به دلیل عدم توجه حکومت و رویکردهای سطحی از سوی مسئولان حکومتی در قسمت مبارزه با فساد است.
او گفت که به منظور کاهش فساد باید اداره از نظر رهبری و کارمند باز سازی شود و تایید تذکره‌ها به گونه‌ای انجام شود که رابطه انسانی در آن کمتر باشد.
سازمان شفافیت بین‌المللی در گزارش سالانه خود گفته بود که افغانستان در بین ۱۸۰ کشور جهان از نظر فساد اداری در ردیف ۱۷۷ قرار دارد و چهارمین کشور از نظر فساد در جهان است.
ریاست جمهوری در واکنش به گزارش شفافیت بین‌المللی گفته بود، شکی وجود ندارد که فساد در ادارات دولتی وجود دارد؛ اما اراده قوی هم برای مبارزه با این پدیده وجود دارد.
ترتیب استراتژی ملی مبارزه با فساد اداری، پلان عمل این استراتژی در وزارت‌های پر درآمد و پر مصرف، شفاف سازی کار گمرکات و ایجاد مرکز عدلی و قضایی مبارزه با فساد از جمله تلاش‌هایی است که حکومت تاکنون انجام داده است.