در سال ۲۰۰۱ میلادی هنگامی که ایالات متحده امریکا به افغانستان حمله کرد و حکومت طالبان را از بین برد، با کسانی که تسلیم شدند هم مثل یک تروریست رفتار شدند. آن‌ها بازداشت شدند و با چشمان بسته به زندان گوانتانامو برده شدند. اکنون پنج تن از آن اعضای طالبان در دور میز مزاکره با کسانی نشسته اند که آن ها را چند سال قبل اسیر کرده بودند.
ملا خیرالله خیرخواه یکی از این پنج مرد می‌گوید: «در جریان اسارت ما در زندان گوانتانامو، حس می‌کردیم که که ما را به ناحق به این‌جا آورده‌اند و ما آزاد می‌شویم، اما هرگز فکر نمی‌کردیم که روزی با آن ها دور یک میز نشسته و مذاکره کنیم.»
این پنج مقام ارشد طالبان به مدت ۱۳ سال در گوانتانامو زندانی بودند تا اینکه در سال ۲۰۱۴ میلادی ایالات متحده آن‌ها را در بدل رهایی بوی برگ‌دال، نظامی شناخته ‌شده‌ امریکایی که به عنوان زندانی جنگی در اسارت شورشیان بود، از زندان آزاد کرد.
در ماه‌های اخیر ایالات متحده امریکا و طالبان برای پایان دادن جنگ در افغانستان مذاکرات فشرده‌ای را آغاز کرده اند که این پنج زندانی سابق طالبان نیز شامل تیم مذاکرده کننده طالبان است و در دور اخیر گفت‌وگوهای صلح در دوحه‌ قطر هر روز با دیپلمات‌ها و جنرالان امریکایی دور یک میز نشسته‌اند.
در آخرین دور مذاکرات که در ۱۲ مارچ پایان یافت اعضای طالبان اغلب احساساتی عمل می‌کردند. برخی از آن‌ها سخنان احساساتی درمورد حیاتی بودن خروج کامل نیروهای امریکایی در مدت شش ماه از افغانستان ارائه کردند. مقامات دخیل در گفت‌وگوها می‌گویند که به غیر از ملا خیرخواه، زندانیان سابق دیگر کمتر تمایلی به صحبت داشتند. وقتی که آن‌ها صحبت می‌کردند، نسبت به بعضی از مذاکره‌کنندگان دیگر طالبان، کمتر خشن و جنجالی به نظر می‌رسیدند. شاید این ملایمت نتیجه‌ سال‌ها سختی و یا نگرانی از به خطر افتادن دوباره آزادی ‌شان باشد. طی چند سال گذشته، آن‌ها در دوحه زندگی کرده و با خانواده‌های شان یک جا شده اند. اما به درخواست ایالات متحده امریکا تحت نظارت دولت قطر قرار داشتند.
این پنج زندانی سابق گوانتانامو در دوران حکومت طالبان نقش‌های متفاوتی داشتند. ملا خیرخواه به عنوان والی و سرپرست وزارت داخله طالبان کار ‌کرده و عبدالحق واثق، معاون اداره‌ استخبارات طالبان بود. شاید بدنام‌ترین شخص درمیان این پنج نفر ملا فضل مظلوم رئیس ارتش طالبان باشد. اتهامات نقض حقوق بشر علیه دیگران به طور کلی مبهم است، اما علیه ملا مظلوم شواهد کافی وجود دارد. او متهم به کشتار جمعی و وحشی‌گری است.
ملا مظلوم در جریان محاکمه‌اش در گوانتانامو در قبال عملکردش هیچ ندامتی از خود نشان نداده است. در آن زمان او به دادگاه گفته بود: «جنگ ۲۵ ساله‌ای فرد علیه فرد، روستا علیه روستا، شهر علیه شهر، ولایت علیه ولایت و قبیله‌ علیه‌ قبیله جریان داشت. اگر فکر می‌کنید که این جرم است، پس هر فرد در افغانستان باید زندانی شود یا اینجا آورده شود.»
پس از آغاز مذاکرات در ماه گذشته این پنج مرد، زندانی‌شدن در گوانتانامو را به عنوان مهم‌ترین بخش هویت‌شان دانستند. در پرونده‌ این مردان در گوانتانامو، چندین مورد رفتار خشونت‌آمیز از جمله پرتاب شیر به سوی نگهبانان و پاره ‌کردن تشک‌های ‌شان ثبت شده است.
در پرونده‌ ملا خیرخواه، علاوه بر ایجاد مزاحمت و خودداری از خوردن و حمام‌ کردن، تلاش برای خودکشی و تشویق دیگران به خودکشی نیز به ثبت رسیده است. اما آقای خیرخواه انجام چنین کارهایی را انکار کرده است.
اکثر این مردان پس از آنکه تسلیم ‌شده بودند یا حتا پس از شروع همکاری با رهبری دولت جدید در افغانستان  بازداشت و به گوانتانامو فرستاده شده بودند.
ملا خیرخواه به زندگی عادی برگشته بود که دست‌گیر شد. او با حامد کرزی که پس از حمله امریکا به افغانستان به قدرت رسیده بود در ارتباط بود. ملا خیرخواه به اتهام قاچاق مواد مخدر و همکاری نزدیک با افراد اسامه بن لادن در گوانتانامو زندانی بود اما او هر دوی این اتهامات را در جلسات دادگاه رد کرده بود.
آقای واثق معاون استخبارات طالبان بود که برای دیداری با مأموران سازمان سیا(C.I.A ) برای بحث در مورد همکاری با مقامات امریکایی و افغان آمده بود. اما او و برخی از همراهانش بازداشت و در حالی یکی از آن‌ها با فرش پیچیده شده بود به زندان گوانتانامو فرستاده شدند.
ملا مظلوم به جنرال عبدالرشید دوستم که در آن زمان با نیروهای عملیات‌ ویژه‌ ایالات متحده امریکا همکاری داشت، تسلیم شده بود. جنرال دوستم هزاران تن از افراد ملا مظلوم را به یک زندان بسیار شلوغ فرستاد و شبه‌نظامیانش پس از شورشی در زندان، صدها تن از سربازان ملا مظلوم را به قتل رساندند.
سرانجام، ملا مظلوم و برخی دیگر از اعضای طالبان به امریکایی‌ها تحویل داده شدند.
طالبان در طی روزهای طولانی گفت‌وگو با نمایندگان ایالات متحده امریکا، بر تعیین جدول زمانی برای خروج نیروهای امریکایی از افغانستان اصرار داشتند. اما یکی از موضوعات نا امید کننده، تعریف مشخص از تروریزم بود. از دیدگاه ایالات متحده امریکا تعریف تروریزم این است که از طالبان ضمانت بگیرد که قلمرو افغانستان بار دیگر به عنوان مرکز حملات تروریستی علیه منافع امریکا و متحدانش استفاده نشود.
طالبان قبل از سرنگونی، یک رژیم سرکوبگر بود که شهروندانش را از حقوق اولیه ‌شان محروم کرده بود، دختران اجازه رفتن به مکتب را نداشتند و زنان محکوم به ماندن در پشت دیوارهای خانه بودند و اجازه نداشتند که از خانه بیرون شوند. طالبان در طول ۱۸ سال شورش علیه دولت افغانستان و نیروهای خارجی در این کشور، دست به اعمال تروریستی زیادی از جمله بمب‌گذاری زده است. حالا که ایالات متحده امریکا تصمیم بر خروج نیروهایش از افغانستان گرفته است، تیم مذاکره کننده این کشور به خاطر نیاز عملی به مذاکره با طالبان به تجزیه‌ واژه‌ها رو آورده‌اند تا تعریف مشخص از تروریزم پیدا کنند که برای طالبان هم قابل قبول باشد.
در برخی از جلسات جنرال آستین میلر فرمانده نیروهای امریکایی و ناتو در افغانستان با یونیفورم چهارستاره‌اش روبروی زندانیان سابق گوانتانامو نشسته بود. او در ماه اکتبر سال گذشته، از حمله‌ نفوذی طالبان که در آن جنرال عبدالرازق فرمانده پولیس قندهار کشته شد، نجات یافت. جنرال عبدالرازق در کنار جنرال میلر در یک محوطه‌‌ محافظت‌ شده در ولایت کندهار قدم می‌زد که توسط یک فرد نفوذی طالبان ترور شد.
براساس گفته‌های مقامات دو طرف که از جزئیات گفت‌وگوها آگاه بودند، جنرال میلر در جریان مذاکرات به طالبان گفته است که او آن‌ها را به عنوان جنگ‌جو احترام می‌کند اما این جنگ باید پایان یابد. جنرال میلر همچنین به نیاز مشترک برای مبارزه علیه داعش تأکید کرده است.
از جنرال میلر نقل قول شده که او گفته است: «ما می‌توانیم به جنگ و کشتن همدیگر ادامه دهیم یا می توانیم با هم داعش را نابود کنیم.»
ملا خیرخواه گفت اگر چه دو طرف اینبار نتوانستند که به توافق نهایی دست یابند، اما حداقل منافع مشترک‌شان را برای پایان‌ دادن به جنگ با یکدیگر شریک کرده‌اند.
او گفت: «این جنگ طولانی تلفات و ویرانی‌های زیادی را به بار آورده است اما آن ‌چه که ما را امیدوار می‌کند این است که هر دو طرف این مسأله را جدی گرفته است. ما در مورد هر مسأله‌ای به گونه جدی بحث می‌کنیم و امیدواریم که اگر کدام مانع جدی برای تخریب روند گفت‌وگوها پیش نیاید، راه بیرون رفت از معضل جنگ افغانستان را پیدا کنیم."