صفحه نخست » افغانستان » وضعیت کابوس وار مهاجـرین افغان در پاکستان
وضعیت کابوس وار مهاجـرین افغان در پاکستان
منبع: فارین پالیسی / نویسنده: زوحا صدیقی / برگردان: خیرمحمد مقدسی
نازنین یکی از مهاجران افغان است که در پاکستان متولد شده است. والدینش در سال 1979 با عبور از خط دیورند به پاکستان آمده بودند تا از تهاجم شوروی فرار کنند. اکنون او یک فرزند دارد در مورد آیندهاش نگران است. او میگوید: «من برای آینده پسرم نگران هستم. او تنها دو سال دارد. سال تحصیلی جدید در ماه آگست در پاکستان آغاز میشود خانوادههای افغان، از اینکه آیا فرزندانشان در مدارس پاکستانی پذیرفته میشوند یا خیر؟ نگران اند.»
میلیونها مهاجر افغان در پاکستان شبه او هستند. این کشور میزبان حدود 1.4 میلیون مهاجر افغان است که به یکی از بزرگترین کشورهای مهاجرپذیر جهان تبدیل شده است. بر اساس تخمینها، حدود یک میلیون مهاجر دیگر بدون ثبت و راجستر رسمی در این کشور زندگی میکنند. از این تعداد، اکثریت درصد مهاجرین شبه نازنین هستند؛ پناهندگان نسل دوم یا سوم، متولد شده در خاک پاکستان اما محروم از حقوق شهروندی. به جای داشتن پاسپورتهای سبز تیره پاکستانی و کارتهای هویت ملی که شهروندان اصلی پاکستان دریافت میکنند، آنها فقط برگه ثبت نام در اداره مهاجرت را دارند که به آنها اجازه میدهند آزادانه گشتوگذار کنند و از حقوق مؤقتی شهروندی برخوردار باشند. اسلام آباد آنها را از خرید ملک، وسایل نقلیه و حتی سیم کارت منع کرده است. شفاخانهها اغلب از پذیرفتن مادران باردار افغان اجتناب میکنند زیرا اجازه ندارند که گواهی تولد نوزادان را صادر کنند.
وقتی والدین نازنین در سال 1979 کابل را ترک کرد، همه دارو ندارشان را رها کرد. پس از ورود آنها به پاکستان، شوروی موفق به کنترل کابل شد و افغانستان را به میدان جنگ سرد تبدیل کرد. روستاها در اثر جنگ میان شورویها و مجاهدین ویران شدند. تا پایان سال 1980 نزدیک به 2 میلیون نفر با عبور از خط دیورند به پاکستان پناهنده شدند. دفتر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR ) اولین دفتر خود را برای رسیدگی به امور مهاجرین در پیشاور در آن سال تاسیس کرد.
روزهای اولیه مهاجرت در پاکستان برای خانواده نازنین سخت میگذشت. هفتههای اولیه، آنها در پیشاور در کمپ "کچه گری" ساکن شدند. اما با گذشت هر روز هیچ نشانهای از پایان جنگ در افغانستان دیده نمیشد. بالاخره آنها مجبور شدند که برای یافتن جای مناسب برای زندگی دایمی در پاکستان تلاش کنند. نازنین میگوید زندگی در پیشاور دشوار نبود، چون اکثر خانوادهها متعلق به گروه قومی پشتون بود و به زبان پشتو سخن میگقت؛ فقدان کارت هویت مشکلات زیادی را برای آنهاخلق میکرد.
پاکستان در میان 30 کشور جهان است که حقوق شهروندی بدون قید و شرط را برای اتباع دیگر کشورها ارائه میکند - به این معنی که یک کودک متولد شده در خاک پاکستان به طور خودکار پاسپورت پاکستان را دریافت میکند. که دراین مورد قانون شهروندی پاکستان چنین صراحت دارد. « بعد از تطبیق این قانون، هر فردی که در پاکستان متولد شود شهروند پاکستان خواهد بود.» اما در مورد مهاجرین افغانی این قانون هرگز عملی نشده است.
عمران خان، نخست وزیر پاکستان بعد از به قدرت رسیدن، تعهد سپرده بود که سیستم مهاجرت را در پاکستان اصلاح میکند و دولت وی به فرزندان پناهندگان افغان شهروندی خواهد داد. اما احزاب رقیب وی به شدت علیه این برنامه او ایستادند و مخالفت شدید شان را با این برنامه نشان دادند. تاج حیدر رهبر حزب اپوزیسیون، یک روز پس از گفتههای عمران خان اعلام کرد که؛ پاکستان، به پاکستانیها تعلق دارد نباید به پناهندگان افغان سند شهروندی داده شود. هم چنین اختر منگل رهبر حزب ملی بلوچیستان، نگرانیهای جمعیت شناختی را ذکر کرد و گفت: « ما قادر به ارائه خدمات شغلی به مردم خود نیستیم، چگونه میتوانیم پناهندگان افغان را هم بپذیریم.»
در عین حال، مخالفتهای عمومی نیز با اعطای سند شهروندی به مهاجرین در پاکستان راه افتاد. اکسپرس تریبون در روز 22 اکتوبر سال 2018 در گزارشی به نقل از تحلیلگران و استادان دانشگاه در اسلام آباد نوشته بود که صدور گذرنامههای پاکستانی برای مهاجرینی که در پاکستان متولد شده اند تهدید جدی برای امنیت ملی پاکستان است که این گفتهها نشان میدهد که پاکستانیها چقدر مخالف جدی مهاجرین است. دو روز پس از آنکه اظهارات عمران خان در مورد مهاجرین افغان با مخالفتهای جدی روبرو شد، تغییر موضع داد و گفت که سخنان وی تنها به معنای این بوده است که در مورد بحران مهاجرت باید بحث شود تا راه حلی برای این مسأله پیدا شود.
به نظر میرسد بعید است که مهاجرین افغان در پاکستان از حقوق شهروندی برابر برخوردار شوند. به گفته محمد سعد خان، یکی از نظامیان بازنشسته پاکستانی، از مهاجرین افغان در پاکستان به عنوان آله فشار استفاده میشود، وی میگوید: « زمانی که روابط بین دو کشور خراب میشود، بر وضعیت مهاجرین در پاکستان تأثیر مستقیم میگذارد.» اما بریالی میاخیل، سازمانی را تحت عنوان شورای عالی مهاجرین افغان تأسیس کرده که به طور خستگی ناپذیر از پناهندگان در این کشور حمایت میکند. خود او نیز در سال 1984 از ولایت ننگرهار به پاکستان مهاجرت کرده است. او میگوید که چندین بار مشکلات مهاجرین را در پاکستان به دولت افغانستان گزارش داده است و هم چنین کنفرانسهای مطبوعاتی و جلسات متعددی را با کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد برگزار کرده است اما هیچ کاری در این زمینه صورت نگرفته است. او میافزاید: «شماری از بزرگان ما میخواهند که در شهرهای خود در افغانستان دفن شوند و ما مجبوریم که برای دفن نزدیکان ما از مرز عبورکنیم اما در اغلب موارد در مرز مورد آزار و اذیت قرار میگیریم که در نتیجه مجبوریم مبلغ 4000 یا 5000 روپیه را به عنوان رشوت به سربازان مرزی پرداخت کنیم، برای سربازان مرزی مهم نیست که گذرنامه یا کارت مهاجرت معتبر داشته باشیم.
دانیل کرونفلد، که یک محقق است در سال 2008 در مقالهای که در مجله مطالعات پناهندگان نشر شد گفته بود که مسأله تنها این نیست که تعداد دقیق مهاجرین افغان در پاکستان را بشماریم، بلکه مسأله مهمتر از آن این است که در قدم اول بفهمیم که چه کسانی مهاجرین را تشکیل میدهند. حالا بعد از ده سال این سوال ذهنها را بیشتر به خود مشغول کرده است. برای پناهندگانی مثل نازنین، پاکستان تنها خانهای است که تا به حال شناخته است. با این حال، زندگی روزمره او شامل گذر از ایستگاههای بازرسی پولیس، آزار و اذیت و تهدید فراوان به اخراج به کشوری که هرگز در آن زندگی نکرده، مواجه است. در سال 2015 میلادی حدود 33 هزار مهاجر افغان به اجبار و به طور خودسرانه از پاکستان اخراج شدند. به گفته کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، تعداد زیادی از مهاجرینی که به افغانستان بر میگردند دستگیری و اخراج اجباری را برای دلایل بازگشت خود عنوان میکنند.
روشن نبودن آینده کارتهای مهاجرت، شمار زیادی از مهاجرینی را که در پاکستان متولد شده اند مجبور کرده است که پاسپورت افغانستان را بگیرد اما این به این معناست که هر ماه برای تمدید ویزای آن باید به مرز تورخم برود. برای مثال، خانواده نازنین تصمیم گرفته بود که برای گرفتن پاسپورت افغانستان درخواست بدهند. او میگوید: «آنچه را که برای ما نگفته بود، این بود که در نهایت ما باید هر ماه برای تجدید ویزا به مرز در تورخم برویم. تورخم دو ساعت راه است و برای خانواده ما چهار ساعت سفر بعد از هر ماه غیرممکن است. من هرگز در افغانستان زندگی نکرده ام. من زندگی ام را در پاکستان سپری کردم. من اینجا متولد شده ام، شوهرم اینجا متولد شده است، بچه من اینجا متولد شده است. با این حال، هر روز وقتی که صبح از خواب بیدار میشوم فکر میکنم که امروز، آخرین روز اقامت ما در این جاست.
