معاونت دوم رياست جمهوري، سمينار گرامي‌داشت از مقام علمي، فرهنگي و سياسي آيت‌الله محمد عيسي محقق خراساني را در کابل برگزار کرد.
سرور دانش معاون دوم رياست جمهوري روز پنجشنبه (3 دلو) در اين سمينار به نقش و جايگاه برجسته آيت الله خراساني در جهت احياي هويت مردم هزاره پرداخت و گفت که «قلب او براي افغانستان مي‌تپيد».
آقاي دانش افزود: آيت الله خراساني از نجف اشرف گرفته تا سوريه، ايران و پاکستان براي احياي هويت مردم هزاره تلاش کرد. «احياي هويت ملي و قومي چيزي بود که محقق حداقل پنجاه سال از عمرش را براي آن صرف کرد.»
معاون دوم رياست جمهوري علاوه کرد که آيت الله خراساني 20 سال اخير عمر خود را از 1358 تا 1378 در کنار مردم خود بود و به طور تمام وقت در راه ترقي و پيشرفت وطن مادري و آبايي خود تپيد و تلاش کرد.
او در مورد آيت‌الله خراساني گفت که «از ايل محرومي برخاسته بود و خود يَل بزرگي براي کشورش شد.» دل خراساني خونين و پر درد بود از جور و جفاي که بر خود و مردمش تحميل شده بود.
معاون رئيس جمهور از تلاش‌هاي آيت‌الله خراساني براي اقتدار سياسي مردم هزاره ياد کرد و گفت که او در راستاي احياي هويت مردم هزاره در سخنراني‌هايش از شهيد مزاري به عنوان «سردار رشيد ما مزاري» تعبير مي‌کرد.
آيت‌الله محمد عيسي محقق خراساني در سال 1315 خورشيدي در روستاي «گيامي» واقع در جنوب شرقي مشهد- ايران متولد شد. پدر او از هزاره‌هاي بابه‌جي ولايت غور بود که به خاطر ظلم و جور حکومت وقت، از روستاي جنگلک منطقه کرمان ولايت غور کوچيد و در يکي از روستاهاي اطراف شهر فريمان ايران ساکن شد.
آقاي خراساني در سال 1324 خورشيدي همراه کاکاي خود شيخ ميرزاعلي کرماني و پدرش راهي نجف اشرف شد و در آنجا تحصيلات ديني خود را آغاز کرد و در سن بيست سالگي سطوح عاليه را به پايان رساند.
از آيت‌الله محقق خراساني شانزده اثر در عرصه‌هاي فلسفه، کلام، فقه و اصول، اخلاق، اجتماع، اقتصاد و تاريخ باقي مانده است. کتاب‌هاي «اليتيمه»، «هدايت المنطق»، «سلم الصعود» و «الکفاح الاسلامي في مشکلة الفقر» بخشي از آثار اوست.
همچنين محمد امين احمدي رئيس دانشگاه ابن‌سينا نيز گفت که آقاي خراساني از علم به درک و تعهد عبور کرد و او اگر درک و تعهد نمي‌داشت، در راستاي سرزمين پدري خود تلاش نمي‌کرد.
او افزود، آقاي خراساني شهروند کشوري ديگر بود؛ ولي با وجود آن، وي سرزمين آبايي‌اش را فراموش نکرد و از همان آغاز تحصيل به فکر افغانستان بود.
آقاي احمدي تأکيد کرد که حرکت‌هاي آقاي خراساني حکايت از اين دارد که او از يک خودآگاهي ملي، قومي و وطني برخوردار بود و در حالي که مي‌توانست در راستاي هويت دومي‌اش گام بردارد، هويت هزارگي و افغاني‌اش را حفظ کرد.
به گفته وي، حفظ هويت هزارگي و افغاني توسط آيت‌الله خراساني حکايت از اين دارد که او از يک خود آگاهي عميق ملي و وطني برخوردار بوده و اين ناشي از درد و درک اوست.
به باور آقاي احمدي، آيت‌الله خراساني دو خدمت بزرگ را براي مردم هزاره انجام داد، يکي اينکه عَلم مرجعيت را در جامعه هزاره و شيعه افغانستان بلند کرد و دوم اينکه بعد از پيدايش حزب وحدت اسلامي افغانستان به رهبري شهيد مزاري که جامعه هزاره با اين تحول، تعريف روشن از منافع خود به دست آورد و مالک اين منافع شد، حمايت کرد.
او تأکيد کرد که آيت‌الله خراساني هيچ نيازي به اين کارها نداشت زيرا تبعة کشور ديگري بود؛ ولي براي احيات هويت مردم هزاره هزينه‌هاي سنگيني پرداخت تا آنجا که اکنون فرزند او، از کشور متبوعش اخراج و اين هزينه کمي نيست.
آيت الله واعظ زاده بهسودي نيز در رابطه به نقش آيت‌الله خراساني در راستاي احياي هويت و اقتدار سياسي مردم هزاره گفت: «وي درعين حال که يک فقيه بود، مسايل مهم سياسي و نبض حرکت‌هاي اجتماعي را در دست داشت و از حزب وحدت اسلامي افغانستان به رهبري شهيد مزاري به صورت باورمندانه حمايت مي‌کرد.»
آقاي واعظ ‎ ‌‎‌‌زاده بهسودي تأکيد کرد که حمايت ايشان از شهيد مزاري و حزب وحدت حمايت تعارفي نبود؛ بلکه همواره تأکيد داشت که همه از او حمايت کنيم و خود نيز در سخنراني‌ها و جلسات عمومي با تعبيرات بسيار گرم و معني دار براي حمايت از شهيد مزاري و حزب وحدت شعار مي‌داد و حتي خود را «سرباز مزاري» قلمداد مي‌کرد.
او افزود که آقاي خراساني بنيان‌گذار مرجعيت ديني در افغانستان بود و اگر تاکيدات محقق خراساني نمي‌بود آيت‌الله محقق کابلي مسئوليت مرجعيت را نمي‌پذيرفت.
در اين نشست، ناصر اخلاقي رئيس دفتر آيت الله محقق کابلي در باميان هم از نقش برازنده آيت الله خراساني در راستاي احياي هويت مردم هزاره سخن گفت.
او به نقل از آيت‌الله خراساني گفت که او بر اين باور بود که براي احياي هويت هزاره‌ها در افغانستان بايد چند کار انجام شود که يکي داشتن رهبري قوي و نيرومند سياسي است و لذا خود در اين زمينه از حزب وحدت به رهبري شهيد مزاري قويا حمايت کرد.
آقاي اخلاقي گفت که او در راستاي اقتدار سياسي مردم هزاره و احياي هويت اين مردم خطرات بسيار را پذيرفت و تا آنجا پيش رفت که گفته بود اگر تابعيت دومي من سلب شود هم مشکل نيست؛ ولي من از مرجعيت آيت‌الله محقق کابلي و حزب وحدت اسلامي افغانستان در عرصه سياسي حمايت مي‌کنم و اين وظيفه شرعي و ملي من است.
آيت‌الله محمد عيسي محقق خراساني در اول دلو سال 1378 در سن 63 سالگي در مشهد ايران فوت کرد و در آنجا به خاک سپرده شد.