دیروز تادامیچی یاماماتو نماینده خاص سرمنشی ملل متحد در افغانستان از نقش بی‌بدیل مردم افغانستان در انتخابات پارلمانی گذشته تقدیر کرد و انتخابات گذشته را یک گام مهم در راستای استقرار ثبات و نظم در افغانستان دانست. این اظهارات یاماماتو برای کسانی که با پیچیدگی‌های سیاسی و بحران افغانستان آشنایی عمیق دارد، دارای معنای خاصی است. اما برای کسانی که ظاهر قضایا را می‌بیند و به خصوص مشکلات پیش آمده در این انتخابات برایش مهم است، ممکن است چندان جایی برای خرسندی از انجام آن برایش باقی نماند. نمی‌توان تردیدهای رواداشته شده در انتخابات پارلمانی کابل را غیر موجه و به کلی بی‌دلیل شمرد. به خصوص مشکلاتی که در برگزاری انتخابات در کابل به وجود آمد به راستی که هر کدام از آن مشکلات کافی بود و می‌توانست که به باطل شدن کل پروسه انتخابات بینجامد.
اما مشکل زمانی رخ می‌نماید که کلیت انتخابات و تمام مشکلات پیش آمده در سطح کشور را در نظر بگیریم. آن چه در کابل به عنوان مشکلات انتخابات دیده شد تنها به این خاطر بود که کابل در معرض دید همگانی و رسانه‌ها بود. وگرنه عین همان مشکلات و شاید هم بسی بیشتر از آن در سایر نقاط کشور به وجود آمد که کمتر مورد توجه قرار گرفت.
باز نشدن بسیاری از محلات رای ‌‍دهی تا ساعت 12 و حتا 1 بعد از ظهر، عدم تطابق اسامی ‌رای دهندگان با لیستی که از سوی کمیسیون در محلات ارایه شده بود، کار نکردن ماشین‌های بایومتریک و رای‌گیری بدون بایومتریک شدن و حتا بدون تطابق اسامی ‌رای‌دهندگان با لیست کمیسیون انتخابات، عدم آشنایی کارمندان با کل پروسه و با ماشین‌های یادشده، ادامه پروسه رای دهی تا روز بعد از انتخابات در برخی از محلات دوردست، اعمال نفوذ زورمندان در بسیاری از سایت‌ها، محروم شدن هزاران تن از طبقه اناث از حق رای دهی به دلیل عدم کارکرد درست و یا تعلل عامدانه کارمندان انتخاباتی و طولانی شدن صفوف رای دهندگان در برخی از مراکز رای دهی، تبانی برخی از کارمندان کمیسیون با تعدادی از افراد زورمند و پولدار، پر کردن صندوق‌های رای به نفع کاندیدان مشخص در برخی از مناطق، خرید و فروش علنی آرا در روز رای گیری، نرسیدن صندوق‌های رای حتا تا سه روز بعد از انتخابات در برخی از مناطق به مراکز ولسوالی و ولایت، فقدان ناظران بی‌طرف و قابل اعتماد در اکثریت مطلق محلات رای دهی، حضور تعدادی از کاندیدان و یا افراد نزدیک به آن‌ها در خانه و یا محل کار رییس و مسولان دفاتر ولایتی کمیسیون انتخابات با پول‌های هنگفت و موارد بسیار دیگر تنها بخشی از مشکلات پیش آمده در اکثر محلات و مراکز رای دهی در روز انتخابات بوده است. نگارنده از نزدیک با این چالش‌ها تنها در ولایت دایکندی درگیر بوده ام و در باره هرکدام از مشکلات فوق شکایاتی را نیز ثبت کردیم. ولی متاسفانه حتا یک صندوق در این ولایت قرنطین نشد و به هیچی یک از شکایات به طور مسلکی و تخنیکی رسیدگی نگردید.
این گونه مشکلات و بسیار بیشتر از آن در ولایات دیگر به خصوص ولایات نا امن صورت گرفته است که گزارش‌های زیادی تا کنون نشر شده است. به همین خاطر از لحاظ مشکلات و چالش‌های پیش آمده هیچ فرقی بین انتخابات کابل و دیگر مناطق نیست، تردیدی وجود ندارد. به همین خاطر از نگاه ما تردیدها در مورد انتخابات در سراسر کشور وجود دارد و این تردیدها مشترک است. بنابراین تعلل در اعلان نتایج کابل بی‌دلیل است و باید هم زمان با دیگر ولایات، نتیجه انتخابات کابل نیز اعلان گردد و به انتظارات مردم پایان بخشیده شود. حتا اگر بنا باشد که انتخابات در کابل باطل شود، باید این کار سراسری باشد و منحصر شدن به کابل هیچ وجهی ندارد.
اما آن‌چه مسلم است این است که باید مشکلات افغانستان و مفاد پیام کسانی مانند یاماماتو را درک کرد و نتیجه انتخابات پارلمانی را علی‌رغم مشکلات پیش آمده پذیرفت. افغانستان در مرحله حساسی قرار دارد و ما در آستانه انتخابات ریاست جمهوری قرار داریم که به منزله عبور از بحران‌های چندین ساله محسوب می‌شود. از طرف دیگر واقعیت این است که تقلبات و مشکلات پیش آمده به طور سازماندهی شده از سوی حکومت نبود. بلکه مشکلات پیش آمده بیشتر از سوی کارمندان محلی کمیسیون و هم چنین برخی از افراد زورمند و زمند بوده است. اما توقع از نهادهای ذیربط و به خصوص حکومت این است که به تخطی‌های آشکار و مستند رسیدگی جدی شود و با افراد خاطی برخورد جدی صورت گیرد.