اپیدمی کرونا در حال فراگیری جهانی است. در تازه‌ترین رویداد سازمان صحت جهانی هشدار داده است که این بیماری در حال همه‌گیری جهانی است. این هشدار به این معنی است که دیگر هیچ جای جهان از کرونا در امان نیست و همه کشورها باید تدابیر پیشگیرانه اتخاذ کنند. این هشدار سبب شد که مساله کرونا در افغانستان که تا کنون با پروایی تمام هم از سوی مرم و هم از سوی حکومت با آن برخورد صورت گرفته است، در محور توجه دولت قرار گیرد.  هفته پیش مراسم بیست‌وپنجمین سالیاد شهادت استاد عبدالعلی مزاری که بنا بود در ارگ ریاست جمهوری برگزار گردد به خاطر هراس از شیوع کرونا تعطیل شد و هم‌چنین مساله کرونا در نخستین جلسه شورای امنیت ملی و نخستین جلسه شورای عالی اقتصادی به ریاست رییس جمهور غنی به طور مفصل مورد بحث قرار گرفته است. اما ظاهرا تا کنون تدابیر خاص برای مقابله با این بیماری اتخاذ نگردیده است. حال پرسش این است که واقعا در برابر کرونا چه باید کرد؟
یک. اگرچه هنوز نسخه واحدی برای مقابله با کرونا از سوی هیچ شخص یا کشوری پیچیده نشده است و هیچ واکسین و دارویی هم هنوز برای مقابله با این بیماری ساخته نشده است. اما تجربه نشان داده است که اقدامات پیشگیرانه مهم‌ترین راه مقابله با این بیماری است. کشور چین که نخستین خاستگاه این اپیدمی بوده است و یکی از دو کشور پرجمعیت دنیا نیز است، تا کنون با اقدامات پیشگیرانه در حال فایق آمدن بر کرونا است. در پیشگیری از بیماری‌های مسری هیچ راهی بهتر از رعایت صحت فردی نیست. متاسفانه به دلایل زیاد از جمله کمبود وسایل صحی، پایین بودن سطح معیشت و نوع فرهنگ سنتی مردم ما، اصول صحی فردی بسیار کم رعایت می‌شود. اکنون کرونا فرصتی را فراهم کرده است که فرهنگ فراگیری اصول صحی را به مردم آموزش دهیم و مردم نیز در این امر پیش قدم شوند و حداقل اصول بهداشت فردی را رعایت کنند.
دو. نهادهای مرتبط با صحت عمومی مردم باید بسیج شوند و از تمام ظرفیت هایی که دارند برای پیشگیری از بیماری کرونا استفاده کنند. بدون تردید اگر این بیماری در کشور ما شیوع پیدا کند، هیچ آمادگی برای درمان مبتلایان وجود ندارد و ظرفیت‌های صحی ما پاسخگوی اپیدمی چون کرونا هرگز نیست. خوش‌بختانه تا کنون علی‌رغم هم‌مرز بودن با دو کشور مبداء کرونا یعنی چین و ایران و علی‌رغم این‌که روزانه هزاران نفر از مرزهای غربی کشور وارد افغانستان می‌شوند، کشور ما به‌طور معجزه‌آسایی مصون مانده است. حداقل ظاهر امر چنین چیزی را نشان می‌دهد. اما به نظر می‌رسد ما هنوز در یک آرامش قبل از طوفان به سر می‌بریم. لذا باید همه راه های پیشگیرانه را طی کنیم تا در مقابل طوفان زنده بمانیم.
سه. رسانه‌ها می‌توانند نقش بسیار مثبت در آگاهی‌دهی عمومی بازی کنند. رسانه‌ها به جای سیاسی کردن این موضوع و دامن زدن به تردیدهای عمومی در برابر کرونا، از تمام ظرفیت‌های خود برای آگاهی عمومی و نیز آموزش اصول بهداشت فردی و جمعی استفاده کنند. کرونا تهدید بزرگ و خطر نابودکننده‌ است. تنها رسانه‌ها می‌توانند حتی این تهدید را تبدیل به فرصتی برای زیست بهتر و انسانی‌تر و تقویت فرهنگ عمومی کنند. رسانه‌ها در این مورد نباید منتظر پرداخت پول برای اعلانات خود باشند. بلکه دواطلبانه در این امر مهم و حیاتی سهم بگیرند.
چهار. دولت همه تجمعات، مکاتب، دانشگاه و آموزشگاه‌ها را باید تا رفع خطر تعطیل کند. تعطیلی مراسم شهید مزاری یک گام مثبت بود. اما هنوز متاسفانه در سراسر کشور روزانه ده‌ها تجمع و نشست عمومی صورت می‌گیرد و هیچ‌کسی نیست که جلو آن‌ها را بگیرد. یکی از موثرترین راه‌های مقابله با کرونا تعطیلی تجمعات و آموزش گاه ها است.
پنج. کنترل مرزهای کشور یکی از راه‌های موثر بود و هنوز هم هست. اما اکنون ظاهرا رشته کار از دست نهادهای ذیربط در رفته است. بر اساس گزارش‌های رسمی روزنامه هزاران نفر حتی در یک روز بیش از 10هزار نفر از ایران وارد افغانستان می‌شوند. بدون تردید بخش عظیمی از این افراد حامل ویروس کرونا هستند. به خاطر‌ این که در یک پرواز که از ایران به یکی از کشورهای حوزه خلیج فارس صورت گرفته است و در ان از 150 نفر مسافر، بیش از 70 نفر مبتلا به کرونا بوده اند. حال وقتی ده هزار نفر در یک روز از مرز اسلام قلعه وارد هرات می‌شوند، باید محاسبه کنیم که عمق فاجعه چقدر است؟ واقعا من نمی‌دانیم که چه راهی برای کنترل مرزها عملی است. اما باید دولت افغانستان با حمایت سازمان‌های بین المللی از کشور ایران بخواهد و این کشور را مجاب کند که مدتی اخراج مهاجرین افغانی را متوقف کند. در غیر آن فاجعه بزرگی رخ خواهد داد که هیچ کسی قادر به مقابله با آن نخواهد بود.
شش. رخصتی دادن اجباری کارمندان ادارات مزدحم و نوبتی ساختن کارمندان در ساعات کاری یکی از راه‌های پیشگیرانه موثر می‌تواند باشد. برخی از ادارات به طور مستقیم با مردم در ارتباط هستند و روزانه هزاران نفر به خاطر کار اداری به آن ادارات مراجعه می‌کنند. مسلما اگر این ادارات تعطیل شوند، زندگی روزمره مردم فلج می‌شود. اداراتی چون اداره پاسپورت، تذکره، شاروالی‌ها، ادارات محلی، بانک‌ها و خیلی از ادارات دیگر روزانه محل رجوع هزاران نفر هستند. حضور کارمندان این ادارات در اداره باید در این ایام به حداقل رسانده شود و به گونه نوکریوالی در اید و یا از طریق ارتباطات الکترونیکی ادامه کار دهند.
مجموع اقدامات فوق و شاید خیلی از اقدامات دیگر نه تنها موثر است بلکه لازم است که در این ایام صورت گیرد. دولت باید راه‌هایی برای عملی ساختن این اقدامات پیدا کند و تدابیر لازم را در این زمینه اتخاذ کند. در غیر آن صورت ممکن است در آینده نزدیک با فاجعه‌ای مواجه شویم که بسیاری از فجایع موجود در کشور را فراموش کنیم. بنابراین پیش از آن که ویروس کرونا همه نقاط کشور را در نوردد، باید کاری کنیم. در این مورد تنها اقدامات حکومت و نهادهای حکومتی کافی نیست. بلکه همه مردم باید دست در دست هم دهند و بدور از جنجال‌های سیاسی در برابر اپیدمی کرونا وظیفه خویش را انجام دهند.