یکی از عوارض بحران و جنگ چندین ساله افغانستان مهاجرت‌ها و آوارگی‌های شهروندان افغانستان در سراسر دنیا بوده است. به صورت طبیعی همسایگان افغانستان نخستین سرزمین‌های مهاجرپذیر به دلیل نزدیک بودن با افغانستان و قرابت‌های فرهنگی و زبانی بوده اند. به خصوص دو کشور پاکستان و ایران به ترتیب میزبان بیشترین مهاجر و آواره افغانی در چهار دهه گذشته بوده اند. در طول سال‌های گذشته این دو کشور شاهد سرآزیر شدن میلیون آواره افغان در شهرهای خود بوده اند و از یک نگاه علی‌رغم مشکلاتی که داشته اند با صبوری و جبین گشاده از مهمانانی که اکثرا به قول خود شان ناخوانده بوده اند پذیرایی کرده اند که البته همواره مورد قدردانی مسولان دولت و مردم افغانستان قرار گرفته اند. اما در موارد زیادی در سال‌های گذشته حقوق انسانی مهاجرین در این کشورها نقض گردیده اند که هر بار سبب جنجال‌های سیاسی نیز میان حکومت‌های افغانستان و کشورهای همسایه گردیده اند.
یکی از مواردی که در اوایل سال جاری سروصدای بسیار به پا کرد آتش گشودن ماموران امنیتی ایران بر موتر حامل مهاجرین افغانی در ولایت یزد این کشور و سوختن تعدادی از مهاجرین در میان آتش بود. این حادثه و هم‌چنین حادثه شکنجه مهاجرین و سپس انداختن آن‌ها در آب از سوی ماموران ایرانی در مرز بین دو کشور در عین حالی که ذهنیت عمومی را در افغانستان جریحه دار ساخت مورد انتقاد حقوقدانان و سازمان‌های حقوق بشری نیز قرار گرفت. به همین خاطر در روزهای اخیر طرحی از سوی تعدادی از وکلای مجلس ایران برای تصویب در این مجلس پیشکش شده است که بر مبنای آن تردد افراد به اصطلاح غیر مجاز در این کشور جرم انگاری شده و برای آن مجازات‌های سختی در نظر گرفته شده است.
مهم‌ترین مجازت‌هایی که برای مهاجرین غیر مجاز در نظر گرفته شده است عبارتند از حبس تا 25 سال، جریمه تا مرز صد میلیون تومن پول رایج ایران و جواز تیراندازی به وسایطی که مشکوک به حمل مهاجران غیر قانونی باشند. این طرح یکی از بدترین طرح‌هایی است که تا کنون ارایه شده است و به طور آشکار حقوق انسانی مهاجران را نقض می‌کند و سبب مشکلات زیاد برای مهاجرانی که به طور غیر قانونی در شهرهای ایران تردد می‌کنند خواهد شد. درست است که مهاجرت‌ها در سال‌های اخیر به دلیل نابسامانی‌ها و جنگ در افغانستان بیشتر شده است و هم‌چنان تداوم دارد. وضعیت در افغانستان به گونه ای است که بسیاری از مردم یا به دلیل پیدا کردن کار و یا به دلیل فرار از جنگ و ناامنی ناگزیر از مهاجرت به دو کشور همسایه هستند. از این رو رفت و آمد به کشورهای همسایه و به خصوص ایران چه به صورت قانونی و یا غیر قانونی هم‌چنان ادامه دارد و هم اکنون بسیاری از مهاجرین مقیم ایران شامل طرح‌های شناسایی نشده اند و غیر مجاز محسوب می‌شوند که طرح تازه تحت عنوان ساماندهی مهاجران غیر مجاز می‌تواند مشکلات زیادی را برای مهاجران به وجود آورد.
اما امید می رود که با توجه به مناسبات خوبی در سال‌های اخیر میان دو دولت برقرار بوده است و با توجه به این که ایران نمی‌خواهد با چنین طرح‌هایی تمام تلاش‌های انسان دوستانه خود در باره مهاجرین را زیر سوال قرار دهد، این طرح به احتمال قوی تصویب و اجرایی نخواهد شد. البته در کنار این امیدواری دولت ا فغانستان و به خصوص وزارت مهاجرین و وزارت امور خارجه نباید آرام بنشینند و مسولان مربوطه باید در سطح بین المللی با نهادهای حقوق بشری و مدافع حقوق مهاجران تلاش کنند تا جلو تصویب این طرح گرفته شود.
در سال‌های گذشته مساله آموزش و دسترسی مهاجران به خدمات اولیه و صحی در ایران سبب جنجال‌هایی شده است و در این موارد محدودیت‌های غیر متعارف وجود داشته است که بر اساس کنوانسیون‌های بین المللی مخالف حقوق بشری مهاجران شمرده می‌شود. اکنون طرحی به عنوان ساماندهی مهاجران غیر مجاز ارایه شده است که علاوه بر تضاد آشکار با مفاد کنوانسیون‌های بین المللی در باره مهاجران و حقوق بشر در تضاد آشکار با آموزه‌های دینی و اسلامی نیز هست. زیرا در آموزه‌های اسلامی هیچ مرزی میان مسلمانان به رسمیت شناخته نشده است و حتی در سخنان رهبران جمهوری اسلامی مرزهای میان کشورها همواره ساختگی و از توطیه‌های استعمار غرب دانسته شده است.
اکنون هر گونه طرحی که میان مسلمانان چنین غیریتی غیر متعارف ایجاد کرده و حقوق آنان را بر مبنای مرزهای ساختگی نقض کند بدون شک بسیاری از شعارها و آرمان‌های اعلام شده را زیر سوال می‌برد و نقض می‌کند. از این رو امیدواری زیاد وجود دارد که این طرح به مرحله تصویب و اجرایی شدن نرسد. البته از هم‌اکنون هستند کسانی که علیه این طرح سخن گفته اند و آن را نقض صریح حقوق بشری مهاجران خوانده اند و در داخل ایران نیز سروصدای بسیار به پا کرده است. اما همه این امیدواری‌ها و خوش‌بینی‌ها سبب نمی‌شود که نهادهای ذیربط از سوی کشور ما در برابر آن خاموش بمانند و از حقوق مهاجران دفاع نکنند. بنابراین ضرورت است که تلاش مضاعف برای مطرح شدن این طرح در رسانه‌های آزاد بین المللی و هم‌چنین تلاش دیپلماتیک و سیاسی برای متوقف کردن این طرح صورت گیرد.