صاحب امتیاز: محمد رضا هویدا

مدیر مسوول: محمد هدایت

سر دبیر: حفیظ الله زکی

سه شنبه ۲۳ میزان ۱۳۹۸

دانلود صفحات امروز روزنامه: 1 2 3 4 5 6 7 8

سرمایه اجتماعی؛ حلقه گم شده توسعه افغانستان

-

سرمایه اجتماعی؛ حلقه گم شده توسعه افغانستان

امروزه سرمایههای نامشهود اجتماعی و غیر مستقیم در حوزه اقتصاد جامعه امری حیاتی تر از توجه صرف به سرمایههای طبیعی و حتی در مواردی برتر از سرمایههای انسانی میباشد و این تأکیدی بر تاثیر گذاری بیشتر ظرفیتهای غیر اقتصادی بر مقوله پیشرفت اقتصادی است.
از طرفی نیز کارایی و اثر بخشی نهادهای موجود در اجتماع نه تنها مسیر حرکت کوتاه مدت اقتصاد را به سمت تعالی و پیشرفت میتواند متحول کند بلکه میتواند جامعه را به پایداری و قوامیت اقتصادی- فرهنگی خاصی سوق دهد. جامعه اسلامی دارای ویژگیهای خاصی است که بصورت مستقیم و غیر مستقیم توانایی تاثیر گذاری در تحول حوزه اقتصاد، بخصوص سرمایه اجتماعی را دارد. لذا از آنجایی که جامعه اسلامیافغانستان نیز دارای سرمایههای غیر اقتصادی و نهادی فراوانی میباشد، این سوال مطرح میشود که نقش سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از سرمایههای اقتصادی جامعه افغانستان در تحقق رشد و توسعه آن چگونه است؟ برای این منظور نخست باید ببینیم که سرمایه اجتماعی چیست و آنگاه نقشش در توسعه اقتصادی چگونه است؟
مفهوم سرمایه اجتماعی نوپا و دارای سه مولفه مهم اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی است که خود هم معلول و هم گسترش دهنده این سه مولفه است. ضمناً این سرمایه حیاتی، وابستگی و ارتباط متقابل و محکمیبا سرمایه فیزیکی، اقتصادی و انسانی دارد، به تسریع توسعه اقتصادی و فرهنگی و اطلاعاتی و رشد و بالندگی جامعه یاری میرساند؛ موجب ایجاد حس همکاری و همیاری و مشارکت میان اعضای جامعه میشود؛ و مهمتر این که شرط لازم برای توسعه هر نظام اجتماعی، مقدمه ایجاد جامعه مدنی، گسترش دهنده حوزه عمومی، و به عقیده آنتونی گیدنز، به عنوان زیربنای ایجاد جامعه مدرن مطرح است.
از دیگر سو با کاهش و افول سرمایه اجتماعی، شاهد تبعیض، نابرابری، مهاجرت، عدم حس اعتماد عمومی، کاهش مشارکت اجتماعی، افول امور خیریه، افزایش انحرافات و اعتیاد و فروپاشی خانواده و شکاف بین نسلی خواهیم بود که بررسی اهمیت و میزان تاثیر گذاری هر یک از این متغیرها خود به تحقیق مفصل اجتماعی نیازمند است.
بر این مبنا بحث سرمایه اجتماعی اگرچه اولین بار در جریان تعاملات اقتصادی مطرح شده لکن از این مبدا به دیگر حوزههای علوم اجتماعی و سیاسی ورود پیدا کرد و امروزه به یکی از مهمترین منابع بهره برداری از نیروهای اجتماعی در جهت تعالی جامعه به حساب میآید. در کنار دیگر مفاهیم مهم در نظام اجتماعی، سرمایه اجتماعی مفهومیجدید، پیچیده و مهم است. که امروزه به عنوان یکی از مهم ترین شاخصههای رشد و توسعه در هر جامعه ای مطرح است؛ شرط لازم برای پیشرفت جامعه، توسعه همه جانبه، ایجاد روابط گرم، گسترش انسجام اجتماعی، بسط مشارکت اجتماعی و اعتماد متقابل (فرد ـ جامعه ـ دولت) سرمایه اجتماعی است که متاسفانه در کشورهای جهان سومیمانند ایران، کمتر به این مقوله توجه میشود. این در حالی است که افول بیش از حد سرمایه اجتماعی در هر جامعه و کشوری به حتم جامعه را با مشکلات فرهنگی و سیاسی و اجتماعی روبرو میسازد که نهایت آن، فروپاشی اجتماعی است.
سرمایه اجتماعی منابع موجود در تعاملات اجتماعی و نظام هدفمند همکاری و همیاری میان اعضای جامعه است که باعث ایجاد شبکههای روابط معقولانه، حس اعتماد و مشارکت بین افراد یک جامعه میگردد و در نهایت جامعه را در دسترسی به هدف مشترک و حفظ جامعه و همبستگی در آن کمک میکند. و بالاخره میتوان گفت سرمایه اجتماعی از مجموعه هنجارها و ارزشهای موجود در سیستمهای فکری، علمی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جامعه منتج میشود و این هنجارها و ارزشها حاصل تاثیرنهادهای اجتماعی واقتصادی ما است که دارای ویژگی اعتماد متقابل، تعامل اجتماعی، احساس هویت جمعی و گروهی و غیره است.
مفاهیمیهمچون اعتماد، همکاری و همیاری میان اعضاء یک گروه یا جامعه شکل دهنده نظامیهدفمند است که باعث دستیابی به اهداف ارزشمند گروه میشود. ازاین رو شناخت عوامل موثر در تقویت یا تضعیف سرمایه اجتماعی میتواند به جوامع، درگسترش ابعاد سرمایه اجتمای کمک نموده و موجب افزایش عملکرد اجتماعی واقتصادی افراد درجوامع گردد.
مثلاً در کشور جاپان بعد از سونامی، وقتی کمک به مردم خسارت دیده میآید جالب توجه است مردم هجمه ای به طرف کمکها نمیبرند و حساس این را ندارد که کسی که برود ازدحام کند برای کسانی که زودتر مراجعه شدند بهره بیشتری از کمک داشته باشد، جامعه جاپان به این اعتماد اجتماعی رسیدهاند که اگر کمکی است برای همه مردم به طور مساوی تقسیم خواهد شد، دولت جاپان اعلام کرد در مناطق سونامیدیده هیچ گونه سرقت و سوء استفاده نشده است.
در یک کشور توسعه نیافته مانند برخی از کشورهای آفریقایی که مفهوم اعتماد اجتماعی شکل نگرفته باشد وقتی کمکی به آنان میرسد هجوم مردم کمک کننده آنقدر زیاد است که امکان توضیح آن کمک را نیز از بین میبرد و هر فرد سعی میکند اگر به تواند چند برابر دیگران بهرهمند شود.
تفاوتهای کشوری که اعتماد اجتماعی شکل گرفته باشد با کشوری که اعتماد اجتماعی اصلاً وجود ندارد به خاطر همین است. سرمایه اجتماعی و مخصوصاً اعتماد اجتماعی یکی از مهمترین لوازم سازمان اقتصادی یک
کشور است کشورهای در حال توسعه مهمترین سرمایه تولیدی و تولید سرمایه در کشور سرمایه اجتماعی است.
در کشورهای اسلامیبا تکیه بر مبانی اسلامیو دینی سرمایه اجتماعی به راحتی شکل میگیرد و به وجود میآید تنها مقداری فعالیت فرهنگی از طریق رسانهها انجام گیرد در مدت کوتاهی میتواند سرمایه اجتماعی را توسعه دهد سرمایه اجتماعی مهمترین عامل گسترش و رشد سرمایه انسانی خواهد. بانک جهانی نیز که به طور سنتی در راستاي رویکرد نو لیبرال بر توسعه و رشد تأکید مینماید و سرمایه اجتماعی را ابزار اصلی  فقر زدایی میدانند.
سرمایه اجتماعی نیز فضای مناسبی را هم برای سرمایهگذاری فیزیکی و هم برای سرمایهگذاری انسانی فراهم میکند و افراد با داشتن اطمینان بیشتر از حقوق مالکیت فکری، اقدام به سرمایهگذاری میکنند و همچنین بازدهی بیشتری را برای تحصیلات و سرمایههای انسانی به همراه دارد. یکی از تاثیرات مهم دیگر، افزایش کارآیی سیاستها و تصمیمات دولت است.
دولتها تا زمانی که نتوانند اعتماد مردم را کسب کنند، نمیتوانند سیاستهای اقتصادی موثری را به انجام برسانند. کارآیی سیاستهای دولت در بخش مالی و پولی اقتصاد به میزان اعتماد مردم به نهادهای سیاستگذار بستگی دارد، سرمایه اجتماعی با تامین اعتماد مردم به نهادها و سازمانهای دولتی، تاثیرگذاری تصمیمات و سیاستهای دولت را تامین میکند.
در پایان باید ذکر کرد که؛ رشد شبکه ای و غیر رسمیشاخصهای سرمایه اجتماعی است که میتواند نفوذ و اثربخشی آحاد جامعه را در تعاملات اجتماعی شدت بخشد. بر این مبنا به نظر میرسد اعتماد متقابل بر مبنای ارزشهای اخلاقی میتواند مهمترین پایه ی مقوم در تولید سرمایه اجتماعی باشد. چرا که این اعتماد چه در سطوح غیر رسمیدر میان اعضای جامعه و چه بین حاکمیت با جامعه میتواند عوامل موثر در تولید و زایش سرمایه اجتماعی را بیش از پیش فعال نماید. ضمنا باید توجه داشت که این مساله بعنوان یک منبع نرم بالقوه برای تولید قدرت، اقتدار و مقبولیت سیاسی عمیقا در ایمن سازی ارکان یک حاکمیت سیاسی موثر و حائز اهمیت است.

دیدگاه شما